Het smeltpunt van goud ligt op 1064°C. Bij die temperatuur verandert puur goud van vast naar vloeibaar, en dat is precies het punt waarop je het kunt gieten of omsmelten. Wil je zelf aan de slag, dan begint alles met een van de smeltovens die deze temperatuur betrouwbaar bereikt.
Hoeveel graden is het smeltpunt van goud?
Het smeltpunt van goud is 1064°C, of preciezer 1064,18°C. Omgerekend is dat 1337 K en 1947°F. Dat maakt goud een van de edelmetalen die je zonder industriële installatie kunt smelten: een gasgestookte smeltoven of goede gasbrander komt ruim boven die temperatuur uit.
Ter vergelijking: het kookpunt van goud ligt veel hoger, rond 2856°C. Dat punt bereik je bij het gieten nooit, dus je goud verdampt niet terwijl je werkt.
Voor de praktijk telt vooral het smeltpunt, want dat bepaalt welke oven, brander en smeltkroes je nodig hebt. Onthoud daarbij dat je apparatuur niet alleen 1064°C moet halen, maar die warmte ook gelijkmatig moet vasthouden terwijl je giet. Ter oriëntatie: goud smelt bij een hogere temperatuur dan zilver, dat rond 962°C vloeibaar wordt, maar lager dan koper met een smeltpunt van ongeveer 1085°C.
Smeltpunt van goud per karaat
Het smeltpunt van goud verandert per karaat, omdat karaat aangeeft hoeveel puur goud in de legering zit. Puur goud is 24 karaat; hoe lager het karaat, hoe meer andere metalen zoals koper en zilver zijn toegevoegd.
Die toevoeging verlaagt het smeltpunt, dus 14 karaats goud smelt bij een lagere temperatuur dan 24 karaats goud. Ken je het karaat van je goud, dan weet je grofweg bij welke temperatuur het smelt en welke apparatuur je nodig hebt. Hieronder zie je per gangbare zuiverheid wat je kunt verwachten.
Smeltpunt van 24 karaat goud
24 karaat goud smelt bij 1064°C, want dit is puur goud zonder legering. Het is de referentietemperatuur waar juweliers en gieters mee rekenen.
Puur goud is tegelijk het zachtst, waardoor het zelden in sieraden wordt gebruikt maar wel veel in baren en munten. Reken je met 24 karaat, dan reken je met dat vaste smeltpunt van 1064°C, zonder de speling die bij legeringen hoort.
Smeltpunt van 18 karaats goud
18 karaats goud smelt tussen 900 en 950°C, afhankelijk van de legering. Deze zuiverheid bevat 75% goud, aangevuld met koper, zilver of palladium.
Juist die toevoegingen bepalen waar binnen dat bereik het smeltpunt precies valt: meer koper of zilver drukt de temperatuur, terwijl palladium in witgoud het smeltpunt juist optrekt. Voor de meeste gouden sieraden is 18 karaat de bovengrens die je tegenkomt, en dat verklaart waarom een legering voor sieraden zich anders gedraagt dan een baar puur goud.
Smeltpunt van 14 karaats goud
14 karaats goud smelt tussen 879 en 927°C en heeft daarmee het laagste smeltpunt van deze drie. Met 58,3% goud zit er meer legering in dan bij 18 of 24 karaat, wat de smelttemperatuur verder verlaagt.
Dat lagere smeltpunt is geen nadeel, want het maakt 14 karaats goud makkelijker te bewerken en te gieten. Wel is het bereik breder, omdat de exacte samenstelling per legering verschilt en elke smid net andere verhoudingen gebruikt.
Waarom verlagen legeringen het smeltpunt van goud?
Legeringen verlagen het smeltpunt van goud omdat de toegevoegde metalen de regelmatige atoomstructuur van puur goud verstoren. In puur goud zitten de atomen in een strak rooster dat veel warmte nodig heeft om los te komen.
Voeg je koper, zilver of zink toe, dan onderbreken die atomen dat rooster en smelt de legering bij een lagere temperatuur. Een legering heeft daardoor vaak geen scherp smeltpunt maar een klein bereik waarin het van pasteus naar volledig vloeibaar gaat.
Diezelfde toevoegingen bepalen ook de kleur van het goud. Meer koper geeft roodgoud, meer zilver, een lichtere gele tint en palladium of nikkel levert witgoud op. Zo bepaalt de legering dus zowel de kleur als het smeltpunt van het goud.
Niet elk metaal verlaagt het smeltpunt. Palladium en platina hebben zelf een hoger smeltpunt dan goud, dus een witgoud legering met palladium kan juist bij een hogere temperatuur smelten dan geelgoud van hetzelfde karaat. De richting van het effect hangt dus af van wat je toevoegt, niet alleen van hoeveel.
Welke temperatuur heb je nodig om goud te smelten?
Om goud te smelten heb je een bron nodig die ruim boven 1064°C komt en die warmte gelijkmatig vasthoudt. Een gasgestookte smeltoven of een sterke brander haalt dat zonder moeite; de kunst zit in gelijkmatig verhitten, niet in extreme pieken. Een oven omsluit het goud volledig en houdt de temperatuur stabiel, terwijl een brander sneller en gerichter werkt maar meer oefening vraagt.
Het goud zelf leg je in een smeltkroes van grafiet of keramiek, want die materialen weerstaan temperaturen tot ver boven het smeltpunt van goud. Kies je voor losse onderdelen, kijk dan naar smeltkroezen die passen bij het volume goud dat je wilt smelten, want een te grote kroes verspilt warmte en een te kleine loopt over.
Werk altijd in een geventileerde ruimte met hittebestendige handschoenen, een schort en een veiligheidsbril. Vloeibaar goud straalt veel warmte uit en kan spetteren bij onvoorzichtig gieten, dus een rustige, opgeruimde werkplek scheelt veel. Verhit je kroes langzaam voor, zodat vocht en spanning eruit zijn voordat het goud smelt.
Goud omsmelten tot een baar
Goud omsmelten tot een baar doe je door het gesmolten goud in een gietvorm te gieten en te laten stollen. Zodra het goud vloeibaar is, giet je het in een voorverwarmde vorm, zodat het gelijkmatig uithardt zonder luchtbellen.
Voor een baar gebruik je een rechthoekige gietvorm; voor korrels of sieraden werk je met andere mallen. Verwarm de vorm eerst voor, want giet je in een koude vorm, dan koelt het goud te snel af en krijg je scheuren of holtes. In ons aanbod aan gietvormen vind je modellen van grafiet en vormen voor zandgieten.
Een snufje borax in de kroes helpt om onzuiverheden te binden en het goud schoner te gieten. Na het stollen laat je het goud rustig afkoelen voordat je het uit de vorm haalt. Omsmelten is daarmee niet alleen een manier om oud goud te hergebruiken, maar ook de stap waarin je zelf de eindvorm van je goud bepaalt, zoals een ruwe baar of een afgewerkt sieraad.
Wil je zelf goud smelten en gieten? Bij Parrot Shopping vind je de smeltovens, smeltkroezen en gietvormen om op temperatuur te komen en je eigen werk te maken, met persoonlijk advies als je twijfelt over wat past.
